اختصاصی حکایت گیلان | آسیه ایزدیار*

در تقویم کشور ما روز 17 اردیبهشت به عنوان روز ملی اسناد و میراث مکتوب ثبت شده است. علت این نامگذاری، تصویب قانون تاسیس سازمانی با عنوان سازمان اسناد ملی ایران در مجلس شورای ملی در اردیبهشت 1349 است. به بهانه این تاریخ میتوانیم این میراث  را برشمریم و تلاشهایی که در این زمینه توسط محققان و مورخان تاریخ بر روی آنها صورت میگیرد را آشکار کنیم و در نهایت لزوم نگهداری و صیانت از آنها را گوشزد کنیم.

وقتی صحبت از میراث مکتوب میشود ما با مجموعه های از اسناد و نسخ خطی سرکار داریم که در طی اعصار و قرون محفوظ مانده تا به دست ما رسیده اند و حاوی اطلاعات ارزشمندی از زمان خود هستند. این آثار شامل انواع  احکام، مکاتبات سلطنتی ، فرمانها ، معاهدات سیاسی و یا نامه های شخصی هستند. در بررسی وقایع تاریخی، یک مورخ  علاوه بر منابع پایه ای  و کتابها برای شفافیت زوایای مختلف و پنهان تاریخ  به منابع دیگری نیز نیاز دارد تا بتواند اطلاعات کاملتر و با دید وسیعتری را ارئه دهد . این منابع  شامل تمام آثار  تاریخی کشف شده از پژوهش های باستان شناسی ، تا مطالعه ابنیه ها، سکه ها ، مهرها و حتی روایت های شفاهی می شود. در کنار همه اینها سند خوانی و نسخه شناسی حایز اهمیت فراوان است که مستلزم دانش کافی در این زمینه است. بنابراین  راهی بس طاقت فرسا پیش روی مورخ قرار دارد. چرا که او باید در همه این زمینه ها مخصوصا سند شناسی و سند خوانی مهارت های لازم را کسب کند. 

اما استفاده از اسناد و میراث مکتوب بخش ناگفته های از تاریخ را که در منابع کتابخانه ای به آن پرداخته نشده یا کمتر پرداخته شده را بازگو می کند یا از زوایای دیگری به داده های  آنها می نگرد و از نگاه تک بعدی خارج میکند و حتی گاهی آنها را نقض میکند! مثلا وقتی صحبت از تاریخ اجتماعی و تاریخ مردم می شود، منابع کتابخانه ای با توجه به وابستگی به خاستگاه حکومتی زمان خود و محدود بودن  آن و نگاه یک فرد به وقایع،  هرگز نمی تواند ما را از چند و چون وقایع اجتماعی و جزییات رفتاری و تفکری مردم  هر عصری مطلع کند. بلکه این تنها اسناد مکتوب هستند که از درون زندگی مردم خارج می شوند و حاوی جزییاتی از اطلاعات  اجتماعی و تاریخی مردم می باشند و ما را از چگونگی کیفیت زندگی آنها و نوع رفتارها و واکنشهایشان نسبت به وقایع مطلع می کنند. همچنین این اسناد هستند که از زوایای دیگری درون مایه های رفتاری تشکیلات و نظامهای سیاسی را در تاریخ که با مطالعه کتاب ها هرگز نمیتوان  به آن دست یافت، برملا می سازند. با توجه به اهمیت موضوع میراث مکتوب و نقشی که در توصیف و تحلیل وقایع سیاسی و اقتصادی و اجتماعی تاریخ دارند،  ضرورت حفظ و نگهداری این سرمایه های فرهنگی کشور به عنوان یکی از ارزشمندترین داده های تاریخی یک ملت، بسیار حایز اهمیت است. مردم کشور ما باید بدانند که کلیه اسناد که شامل  اسناد تجاری و خانوادگی هم می شود  بعد از گذشت  مرور زمان قابلیت تاریخی مییابند و حاوی اطلاعات و داده های ارزشمند فرهنگی می گردند. لذا باید در پاسداشت و صیانت از آن همگی خود را مسئول بدانند. چرا که برگ برگ و سطر به سطر آنها پیام آورانی از چگونگی بود باش و حیات مردمی است  که گذر زمان موجب فراموشی شان شده است و فراموش نکنند  که میراث مکتوب سندی از  هویت و اصالت ملی ماست.  

*  صاحب امتیاز و مدیر مسئول انتشارات و مجله تاریخ اندیش