اختصاصی حکایت گیلان | سرویس محیط زیست | موریس باقری: مسائل زیست‌محیطی در گیلان، به‌ویژه بحران مزمن پسماند، سال‌هاست به یکی از جدی‌ترین دغدغه‌های اجتماعی تبدیل شده است؛ بحرانی که پیامدهای آن از آلودگی آب و خاک تا تهدید سلامت عمومی گسترده شده است. در این میان، نقش کنشگران و تشکل‌های مردم‌نهاد در آموزش، آگاهی‌بخشی و پیوند میان مردم و نهادهای مسئول اهمیت ویژه‌ای دارد.

در همین راستا در گفت‌وگویی با مریم پی‌سپار، کارشناس ارشد آلودگی‌های محیط‌زیست و مدیرعامل کانون زیست‌محیطی «قدم‌های سپید باران»، به بررسی تجربه‌های میدانی آموزش پسماند، چالش‌های زیست‌محیطی شرق گیلان و الزامات مشارکت اجتماعی پرداخته است.

در ابتدا موسسه خود را معرفی نمائید و حوزه فعالیت هایتان را تشریح کنید:

مؤسسه قدم های سپید از سال ۱۳۹۲ با هدف آموزش، پژوهش و کنشگری در حوزه محیط‌زیست و منابع طبیعی آغاز به کار کرده است.

تمرکز اصلی فعالیت‌های ما بر آموزش مدیریت پسماند بوده و تلاش کرده‌ایم با آگاه‌سازی عمومی و جلب مشارکت مردمی، محیط‌زیست را به یک دغدغه روزمره و قابل لمس در زندگی شهروندان تبدیل کنیم.

شما حضور پررنگی در آموزش حوزه پسماند داشته‌اید، حتی به‌صورت میدانی و چهره‌به‌چهره. از تجربه‌های خودتان در این مسیر برای ما بگویید.

ما دو دوره آموزش چهره‌به‌چهره، خانه‌به‌خانه و روستامحور تفکیک زباله از مبدأ و مدیریت پسماندهای روستایی را تجربه کرده‌ایم که در هر دوره حدود ۳۰ روستا از بخش مرکزی شهرستان رودسر را پوشش داده است.

همچنین آموزش مفاهیم زیست‌محیطی به کودکان و نوجوانان در مدارس مختلف شهرستان بخش مهمی از فعالیت‌های ما را تشکیل می‌دهد. تجربه این سال‌ها نشان داده فاصله قابل توجهی میان سیاست‌گذاری‌ها و واقعیت زندگی مردم وجود دارد.

اگر زیرساخت‌ها فراهم باشد، چرخه تفکیک ناقص نباشد و آموزش‌ها به‌صورت مستمر و همراه با پایش انجام شود، می‌توان انتظار داشت آموزش به کاهش تولید پسماند و تغییر الگوی مصرف منجر شود. در این مسیر به‌وضوح دیده‌ایم که بانوان روستاها، بدون حمایت مالی و رسانه‌ای، حلقه‌های اصلی موفقیت طرح‌های تفکیک هستند؛ مدیران واقعی پسماند در خانه‌ها حضور دارند.

به‌نظر شما مهم‌ترین معضل زیست‌محیطی منطقه شما و به‌طور کلی شرق گیلان چیست؟

شرق گیلان با انباشت بحران‌های حل‌نشده زیست‌محیطی مواجه است. بحران پسماند در سطح استان، وضعیت بحرانی کارخانه کمپوست شهرستان رودسر، دفن غیراصولی زباله، مشکلات فاضلاب شهری و روستایی و تخریب جنگل‌های هیرکانی از جمله مهم‌ترین چالش‌هاست.

ریشه بسیاری از این مسائل به مدیریت نادرست بازمی‌گردد و پیامدهای آن مستقیماً منابع آب و خاک و در نهایت سلامت مردم را تهدید می‌کند؛ مسائلی که متأسفانه سال‌هاست در سطح گزارش و جلسه باقی مانده‌اند.

ارزیابی شما از عملکرد نهادهای مسئول در حوزه مدیریت پسماند و حفاظت از محیط‌زیست در منطقه چیست؟

عملکرد نهادهای مسئول در سال‌های اخیر کند، پراکنده و متکی بر بودجه‌های ناکافی بوده است. در مجموع، محیط‌زیست هنوز به‌عنوان یک اولویت و بحران جدی در گیلان دیده نمی‌شود و بیشتر در حاشیه قرار دارد.

رویکرد غالب، دستوری است نه مشارکتی و تا زمانی که این نگاه اصلاح نشود، نمی‌توان انتظار تغییر پایدار و معنادار در وضعیت محیط‌زیست استان داشت.

نقش مردم و مشارکت اجتماعی را در حل بحران‌های زیست‌محیطی، به‌ویژه پسماند، چگونه ارزیابی می‌کنید؟

مشارکت مردمی نقش تعیین‌کننده‌ای دارد، اما نمی‌توان تمام مسئولیت را بر دوش مردم گذاشت. وقتی زیرساخت‌ها فراهم نیست، آموزش‌ها مقطعی است و خروجی شفاف و قابل ارزیابی وجود ندارد، مطالبه مشارکت نیز به نتیجه نمی‌رسد.

مشارکت اجتماعی بر پایه اعتماد شکل می‌گیرد و این اعتماد زمانی ایجاد می‌شود که مردم ببینند تصمیم‌ها اجرایی می‌شوند و نتیجه دارند. در این میان، اگر نقش سازمان‌های مردم‌نهاد به‌عنوان پل ارتباطی میان مردم و حاکمیت جدی گرفته شود، بخش قابل توجهی از مشکلات زیست‌محیطی قابل حل خواهد بود.