حکایت گیلان | اسمعیل طاهری،  یاسر مجاور شیخان و گوهر آزادمنش: پسماندهای الکتریکی و الکترونیکی به‌دلیل دارا بودن ترکیبات خطرناک و در عین حال ارزشمند، از حساس‌ترین انواع پسماندها به شمار می‌روند. سوزاندن یا رهاسازی این پسماندها در طبیعت می‌تواند منجر به آزادسازی فلزات سنگین و مواد سمی نظیر سرب، جیوه، کادمیوم و کروم شده و با ورود به چرخه زیستی، سلامت انسان و جانداران را با تهدید جدی مواجه کند. در مقابل، همین پسماندها در صورت مدیریت و بازیافت اصولی، قابلیت ایجاد ارزش افزوده و بازگشت منابع ارزشمندی مانند طلا، نقره، مس و پلاتین به چرخه تولید را دارند.

پسماندهای الکتریکی و الکترونیکی، همانند سایر انواع پسماند، نیازمند تفکیک به‌ویژه در مبدأ تولید هستند. با این حال، به دلیل ماهیت تخصصی فرایند بازیافت این نوع پسماند و ضرورت رعایت استانداردهای زیست‌محیطی، تنها تعداد محدودی از شرکت‌ها در کشور دارای مجوز رسمی برای بازیافت آن‌ها هستند. از این رو، توجه به حلقه‌های ابتدایی مدیریت پسماند الکترونیک، به‌ویژه تفکیک، آموزش و استفاده مجدد، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

در همین راستا و با اتکا به ظرفیت‌های داوطلبانه و مشارکتی موجود در شهرستان لاهیجان، یک تجربه عملی متفاوت در حوزه مدیریت پسماند الکترونیک شکل گرفت. این اقدام با همکاری آموزش و پرورش، مدرسه ابتدایی تربیت یک، هنرستان فنی‌ و حرفه‌ای صدر و انجمن‌های محیط‌زیستی شهرستان لاهیجان اجرا شد و تمرکز آن بر تقویت حلقه‌های نخستین مدیریت این نوع پسماند بود.

در قالب این تجربه، پسماندهای الکتریکی جمع‌آوری‌شده در مدرسه به هنرستان فنی‌وحرفه‌ای منتقل شد تا اهداف متعددی دنبال شود؛ از جمله آموزش مستقیم و غیرمستقیم دانش‌آموزان و اولیا در زمینه تفکیک پسماند الکترونیک و اهمیت آن، استفاده آموزشی از این پسماندها در هنرستان، تعمیر یا استفاده مجدد از قطعات قابل بهره‌برداری و همچنین تفکیک دقیق‌تر اجزا به بخش‌های پلاستیکی، فلزی و الکتریکی.

همچنین در جریان اجرای این طرح، آشنایی و بازدید دانش‌آموزان از هنرستان فنی‌وحرفه‌ای و فعالیت‌های آموزشی و مهارتی آن، با همکاری مؤثر مدیریت هنرستان و تیم الکتروتکنیک و الکترونیک، به یکی از دستاوردهای جانبی اما ارزشمند این تجربه تبدیل شد؛ دستاوردی که می‌تواند در هدایت تحصیلی و آشنایی دانش‌آموزان با مهارت‌های فنی نقش مؤثری ایفا کند.

این تجربه نشان می‌دهد که ظرفیت‌های قابل توجهی در مراکز آموزشی برای مشارکت در مدیریت پسماند الکترونیک وجود دارد؛ ظرفیت‌هایی که با شناسایی، تقویت و برنامه‌ریزی می‌توان آن‌ها را در سایر مدارس و مراکز آموزشی نیز توسعه داد. در چشم‌اندازی گسترده‌تر، مراکز فنی‌وحرفه‌ای می‌توانند در زمان‌های غیرآموزشی به مراکزی برای ارائه خدمات عمومی تعمیرات تبدیل شوند تا شهروندان با کمترین هزینه ممکن، نسبت به تعمیر وسایل یا حتی ساخت ابزارهای جدید اقدام کنند.

چنین رویکردی می‌تواند به‌طور هم‌زمان به کاهش خرید ابزار و وسایل جدید، کاهش تولید پسماند، افزایش طول عمر تجهیزات و تقویت ارتباط و اعتماد متقابل میان شهروندان و مراکز فنی‌وحرفه‌ای منجر شود؛ مسیری که همسو با توسعه پایدار و مدیریت مسئولانه پسماند است.