به گزارش حکایت گیلان | شب اول فروردین ١٣٠۶ که وارد رشت شدم مثل این بود که به مملکت دیگرى غیر از ایران رسیده ام. در سبزه میدان از اتومبیل فرود آمدیم. اولین تعجب من این بود که چرا گدایى نرسید و دست خود را دراز نکرد، بعد معلوم شد گدایى در گیلان منسوخ شده و این متاع خریدار ندارد. در شهر رشت و در انزلى دار الایتام و دار الرضاعه و دار المساکین هست. مریض خانه هاى مجانى هست.

دومین چیزى که توجه مرا جلب کرد این بود که کوچه هاى شهر روشن است، بطورى که انسان مى تواند در شب صورت ظاهر شهر را بشناسد، مى توان رنگ خانه ها را تمیز داد.

 در تهران وضع معابر چشم انسان را خسته مى کند. همه دیوارها خشت و کَل است که همه به یک رنگ ساخته شده، یکى را که انسان دید از دیدن دومى بیزار است. اما مناظر خارجى خانه ها در شهرهاى گیلان مایه نوازش دیدگان است. بیشتر چوب است که به رنگهاى مختلف درآورده اند.

از پنجره هاى خانه ها روشنایى مى تابد.

 در تهران هر کسى این خانه هاى خاموش و تاریک را ببیند تصور نمى کند که کسى در اندرون آن زنده است ولى از پنجره هاى خانه هاى گیلان در شب علایم زندگى پدیدار است. 

چند دقیقه پس از ورود به حمام رفتم و تعجب کردم که حمام به این پاکیزگى را کدام مسلمان ساخته است. معلوم شد بلدیه رشت حمام ها را معاینه مى کند و اگر در نظافت آن نکوشند، بازخواست می کند.

در راه با عمارت باشکوهى مصادف شدم که به سبک بناهاى عمومى آلمان ساخته شده است. در وسط آن برج مرتفعى است که چراغی در یاى آن مى سوخت. وقتى که در نور چراغ خواندم: «بلدیه»، خیلى متعجب شدم. در اروپا عمارات بلدیه شهرها همیشه یکى از زیورهاى بزرک معمارى شهر و یکى از شاهکارهاى معمارى است. 

رشت مى تواند از این حیث مغرور باشد که با یک شهر اروپایی برابر است. 

در سبزه میدان باغ عمومى بزرگى بود که در میان آن مجسمه رضاشاه را گذاشته اند. این هم یکى از علایم بزرک تمدن است. بعد از حمام قدرى در این باغ گردش کردم. متعجب شدم که جرا مردم به باغچه ها نمى روند و گلها رانمى کنند؟ جرا نیمکت هاى باغ شکسته نیست؟ چرا جوانها در پی این مادرهایى که با کودکان خود گردش مى کنند، چنان که معمول خیابان لاله زار است نمى افتند؟ به عادت تهران!! شب در موقع خواب شمع و کبریت خواستم، میزبان خندید و گفت: لازم نیست هر وقت شب که بیدار شدید دگمه چراغ برق را بگردانید. .دیدم از این حیث هم رشت از تهران پیش است.