حکایت گیلان | علی سلیم زاده کاکرودی: استان گیلان، سرزمین سبز و باران و دریا، امروز با واقعیتی تلخ و هشداردهنده روبه‌روست؛ استانی که روزگاری مهد پویایی، جوانی و شور زندگی بود، اکنون عنوان «پیرترین استان کشور» را بر دوش می‌کشد. این پدیده نه صرفاً یک آمار جمعیتی، بلکه زنگ خطری است برای آینده‌ی اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی این خطه‌ی دل‌انگیز. تحلیل این مسئله و یافتن راهبردی جامع برای جوان‌سازی جمعیت گیلان، مستلزم نگاهی چندبعدی و ریشه‌ای است؛ نگاهی که فراتر از آمار، به دلِ واقعیت‌های زندگی مردم سرک بکشد.
پیری جمعیت در گیلان بیش از هر چیز، ریشه در تحولات اجتماعی و فرهنگی دارد. تغییر در الگوهای زندگی، کاهش تمایل جوانان به ازدواج، مهاجرت گسترده به شهرهای بزرگ، و افزایش فاصله‌ی نسلی از سنت‌های خانوادگی، چهره‌ی جمعیتی استان را دگرگون ساخته است.
در روستاهای گیلان، که زمانی صدای کودکان نوید زندگی می‌داد، اکنون سکوت و انزوا جای آن را گرفته است. یکی از عوامل اصلی این روند،  سخت گیرهای فراوان دستگاه های اجرایی در زمینه ساخت و ساز است.
مقررات پیچیده، بخش‌نامه‌های متناقض و رویکردهای سلیقه‌ای نهادهایی چون بنیاد مسکن، منابع طبیعی و دهیاری‌ها، عملاً امکان احداث مسکن برای نسل جوان را در بسیاری از روستاها از میان برده است.
جوانی که می‌خواهد در زمین پدری‌اش خانه‌ای بسازد، با دیواری از مجوزها، کمیسیون‌ها و بروکراسی فرساینده روبه‌رو می‌شود؛ و در نهایت، عطای ماندن را به لقای کوچ می‌بخشد. بدین‌گونه، روستاها یکی‌یکی تهی از جوانی و امید می‌شوند.
در واقع، بخش عمده‌ای از بحران جمعیتی گیلان نه از بی‌میلی مردم، بلکه از بی تدبیری ساختاری و سیاست های غیر منعطف  ناشی می‌شود.
اقتصاد گیلان در دهه‌های اخیر با رکود مزمن دست‌به‌گریبان بوده است. نابسامانی در بخش کشاورزی، فقدان صنایع اشتغال‌زا، کاهش درآمد سرانه، و نبود برنامه‌های حمایتی برای کارآفرینی جوانان، از جمله مهم‌ترین عوامل مهاجرت و بی‌میلی به تشکیل خانواده است.

اقتصاد سنتی روستاها، که زمانی بر پایه‌ی برنج‌کاری، چای و دامداری می‌چرخید، در برابر موج بی‌توجهی و سیاست‌های نادرست به زانو درآمده است. حمایت‌های دولت‌ها، اغلب مقطعی، شعارگونه و فاقد استمرار بوده‌اند. طرح‌های وام ازدواج و فرزندآوری نیز بیشتر به اعدادی بر روی کاغذ شبیه‌اند تا محرکی واقعی در بطن جامعه.
برای جوان‌سازی جمعیت، گیلان بیش از هر چیز به اقتصادی پویا و مولدنیاز دارد؛ اقتصادی که نه بر واردات و واسطه‌گری، بلکه بر ظرفیت‌های بومی و پایدارش استوار شود: گردشگری روستایی، صنایع تبدیلی کشاورزی، پرورش آبزیان، صنایع دستی و اکوتوریسم. اینها نه صرفاً شغل، بلکه معنا و انگیزه ی ماندن را به زندگی جوانان بازمی‌گردانند.  
یکی از مهم‌ترین موانع در مسیر جوان‌سازی جمعیت گیلان، نبود هماهنگی نهادی و سیاست‌های ناپایدار است.دولت ها هر یک در بازه‌ای محدود، طرح‌هایی برای افزایش جمعیت ارائه کرده‌اند، اما هیچ‌کدام به مرحله‌ی نهادینه‌سازی نرسیده‌اند. این طرح‌ها نه بر اساس نیازهای بومی گیلان، بلکه بر مبنای دستورالعمل‌های کلی کشوری تنظیم شده‌اند.در سطح استان نیز، بسیاری از مسئولان با نگاهی اداری و غیرتخصصی به این بحران نگریسته‌اند. در حالی‌که موضوع جمعیت، مسئله‌ای چندبعدی است که باید در برنامه‌ریزی شهری، روستایی، فرهنگی، آموزشی و اقتصادی هم‌زمان لحاظ شود.
پیری جمعیت گیلان، حاصلِ تجمع تدریجی تصمیم های نادرست کوچک است؛ همان تصمیم‌هایی که امروز سایه‌ی سنگین خود را بر آینده‌ی این سرزمین انداخته‌اند.
*راهبردهای پیشنهادی برای جوان سازی جمعیت و اصلاح ساختارهای اداری و مقررات
ساخت و ساز*
-حذف بروکراسی‌های فرساینده، بازنگری در سیاست‌های بنیاد مسکن و منابع طبیعی، و اعطای تسهیلات ویژه برای ساخت مسکن جوانان در روستاها.
-ایجاد مشوق های اقتصادی پایدار: تسهیلات اشتغال‌زایی، حمایت از کارآفرینی بومی، و احیای صنایع روستایی.
-ترویج فرهنگ ازدواج و خانواده در چار چوب ترویج فرهنگ ازدواج و خانواده در چارچوب اجتماعی جدید
-استفاده از ظرفیت رسانه، آموزش و نهادهای فرهنگی برای بازتعریف نقش خانواده.
-تمرکز بر توسعه ی متوازان شهری و روستایی
جلوگیری از تمرکز بیش از حد جمعیت در مرکز استان و حمایت از سکونت پایدار در مناطق روستایی.
- تدوین نقشه ی جامع جمعیتی گیلان با مشارکت دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی و نخبگان محلی، تا سیاست‌ها از دل واقعیت‌های اجتماعی برخیزند نه از پشت میزهای اداری.

نتیجه اینکه، پیری جمعیت گیلان، روایت خاموشِ سال‌ها غفلت و بی‌توجهی است. اما هنوز می‌توان امید را زنده کرد. هنوز صدای باران بر شالیزارها می‌بارد، هنوز دریای خزر آرام و سخاوتمند نفس می‌کشد، هنوز می‌شود جوانی را به این خاک بازگرداند.

جوان‌سازی جمعیت، بیش از آنکه پروژه‌ای آماری باشد، رسالتی انسانی است؛ بازگرداندن «زندگی» به خانه‌هایی که چراغ‌شان کم‌فروغ شده. اگر اراده‌ای واقعی، مدیریتی مردمی، و نگاهی عاشقانه به این سرزمین شکل گیرد، گیلان بار دیگر می‌تواند به سرزمین شکوفایی و زایش بدل شود؛ جایی که در آن صدای خنده‌ی کودکان، دوباره با آواز باران درهم آمیزد...