اختصاصی حکایت گیلان | اردلان لاله زاده: در گذر از کوچه‌ها و خیابان‌های شهر، گاه چشم به زیبایی‌هایی می‌افتد که شاید سال‌ها از برابر آن گذشته‌ایم بی‌آنکه به عمق ارزششان پی ببریم. یکی از این اتفاق‌های دلنشین، مواجهه من با دیواری تاریخی در دل بازار رشت بود؛ دیواری که نه‌تنها جلوه‌ای زیبا از هنر آجرچینی را به نمایش می‌گذارد، بلکه سندی زنده از معماری اوایل دوره قاجار در گیلان به شمار می‌رود.

این دیوار، که متأسفانه تنها حدود بیست متر از آن باقی مانده است، با دقتی کم‌نظیر ساخته شده و کیفیت آجرهای یک‌دست و هم‌اندازه‌اش نشان از ظرافت و نظم در کار دارد. بخش پایینی  با ردیف‌های ساده اجرا شده و پس از حدود سی سانتی‌متر، با هره‌چینی طاقچه‌های نیم‌آجری شکل گرفته که به تاق‌های تیزه‌دار شاخ‌بزی ختم می‌شوند. در ادامه چند ردیف ساده اجرا و مجدد ردیف‌های دندان‌موشی و برجسته‌کاری‌های آجری جلوه‌ای از تزئینات زیبا را رقم زده‌اند.
پس از این تزئینات، چند ردیف آجر ساده و دوباره چینش تکرار شده و نهایتاً با طاق آهنگ یا گهواره‌ای به شکلی هنرمندانه پایان یافته است. پیش از دو ردیف نهایی، استفاده از نال‌های نگهدارنده توسط چوب‌های آزاد، جهت جلوگیری از ریزش آجر و همچنین ایجاد فضای خالی روی دیوار را نیز فراهم کرده است. در نهایت، پوشش سفالی روی بام دیوار اجرا شده که امروزه متأسفانه از میان رفته است.

آنچه بیش از همه نظرم را جلب کرد، وجود تناسبات و  کبوترخانه‌هایی بر روی ستون‌های دیوار بود که با مهارت بر پیکره ستون‌های دیوار تعبیه شده‌اند؛ جایگاهی ایمن برای پرندگان که دسترسی گربه‌ها به آن تقریباً غیرممکن است. این نکته نشان می‌دهد که سازندگان، علاوه بر جنبه‌های سازه‌ای و تزئینی، به اهمیت حضور ایمن پرندگان نیز توجه داشته‌اند.

با توجه به موقعیت دیوار در دل بازار تاریخی رشت، می‌توان حدس زد که این بنا بخشی از مجموعه‌ای مذهبی یا حسینیه‌ یا یک خانه اربابی بوده که رفت‌وآمد و توجه عمومی زیادی را به خود اختصاص می داده است. آنچه امروز باقی مانده، نه‌تنها محدود نمونه های شناخته‌شده از این نوع دیوار در گیلان است، بلکه بخشی ارزشمند از حافظه معماری و هویت شهری ما محسوب می‌شود؛ میراثی که نیازمند حفاظت و توجه جدی است.

امیدوارم کارگروه‌ها و یا کمیته‌هایی برای شناخت، حفظ و احیای این نشانه‌های ارزشمند شهری که متأسفانه در بیشتر شهرهای استان در حال نابودی هستند تشکیل شود، تا بتوان این آثار کم‌نظیر را همچون تابلوهای و قابهای زیبای شهری مرمت و پاسداری کرد. چنین اقدامی نه‌تنها حافظه تاریخی شهرها را زنده نگاه می‌دارد، بلکه پیوندی عمیق‌تر میان شهروندان و هویت بومی‌شان ایجاد خواهد کرد.